Ang mga “Tsino” sa Pilipinas (Isang Maikling Kasaysayan, Pangalawang Bahagi)

Prop. Michael Franz T. Ang

Ang mga Tsino ay nagkaroon ng katawagang “sangley” (mula sa salitang Fuijien na “seng li” na ibig sabihin ay “merchant” o “traveler”) – isang pahiwatig na sila ay binibilang sa minorya ngunit sa katotohanan ay mas marami pa sila sa mga Kastila. Ang mga Tsino rin ay pinagbayad ng sobrang taas na mga buwis dahil nakikita ng mga Kastila na sadyang mas malaki ang kanilang kinikita kupara sa mga ordinaryong “indio.” Dahil sa mga gawain ng mga Kastilang hindi katanggap-tanggap para sa mga Tsino ay sumiklab ang isang pag-aalsa ngunit hindi ito nagtagumpay at maraming Tsino ang namatay at pinatay dahil dito. Kaya’t patunay ito na hindi lamang ang mga Pilipino ang lumaban sa mga mananakop na Kastila ay bagkus nanguna rin ang mga Tsino sa usaping ito.

Sa kabuuan masasabi na ang mga Tsino ay benepisyal para sa mga Kastila pagdating sa usaping ekonomiko ngunit sa usaping sosyo-kultural ay masasabing pabigat at nakakayamot.

Ang mga Tsino na hindi nagpakonbert sa Kristiyanismo ay nilagay sa Parian samantala ang mga Tsino naman na yumakap sa Kristiyanismo para sa kanilang sariling interes ay nagpursiging makamit ang lalong kontrol sa ekonomiya at dahil dito ay patuloy silang kumalat sa iba’t-ibang bahagi ng Luzon at pati na rin sa Visayas. Ngunit sadyang kaunti lamang talaga ang tunay na yumakap sa Kristiyanismo. Sa bawat sampung Tsino, isa lamang ang nakonbert.

Dahil din sa kaunti ang mga babaeng Tsino na nanirahan dito, maraming mga kalalakihang Tsino ay nagpakasal at nagka-anak sa mga “indio” at pati na rin sa mga Kastila. Ang produkto nito ay ang pagdami ng grupong “mestizo” na magkakaroon ng malaking papel sa kasaysayan ng mga Tsino dito sa Pilipinas. Ang mga mestizong Tsino ay mas naging “pro-Spanish” at “pro-Filipino” kumpara sa pagiging “pro-China.” Ang panahon ng 1750-1850 ang naging panahon ng pag-usbong at pag-angat ng mga “Chinese mestizo” sa larangan ng ekonomiya at pagiging prominente sa lipunan. Ang mga mestizong Tsino ay nanirahan sa mga sentro ng kalakalan tulad ng Maynila, Cebu at Iloilo. Nagkaroon din ng mga malalaking lupain ang mga meztisong Tsino sa iba’t-ibang bahagi ng Pilipinas at sila rin ay naging mga “inquilinos.” Ang ibang mestizong Tsino naman ay sumabak sa ilang propesyon tulad ng abogasya at pagpapari. Ang ilan naman ay nagkaroon ng mga posisyon sa gobyerno at burokrasya. Dahil sa mga ito, nagkaroon ng malaking kaibahan ang pagiging purong Tsino at mga mestizong Tsino. Ang mga mestizong Tsino ay naging isang “special kind of Filipino” at hindi “special kind of Chinese.” Ang mga mestizong Tsino ay tumaguyod sa tatlong kulturang pinagsama-sama – sa Tsino, sa Kastila at sa “indio.”

Sa panahong 1850-1898, malaki ang gagampang papel ng kapwa Tsino at mestizong Tsino sa larangan ng ekonomiya, pulitika at kultura. Dahil dito, lumakas ang mga “anti-Chinese sentiments.” Nagkaroon din ng mga institusyon ang mga Tsino gawa nito at ang ilan ay humanay at humingi ng tulong muli sa kanilang bansang pinanggalingan – ang Tsina. Limitaw sa panahong ito sina Dr. Jose Rizal, Graciano Lopez Jaena, Antonio Luna, at iba pa na alam natin bilang mga pambansang bayani ngunit hindi natin agad-agad na naiisip na sila ay mga “Chinese mestizo.”

Isa sa mga pinakamahalagang batayan natin ng kasaysayan ng mga Tsino sa Pilipinas ay ang “padrones de Tsinos” at ilang mahahalagang materyal hango sa National Archives. Mayroon din mga batis pangkasaysayan na maaaring makuha sa “Archivo del Ministerio de Asuntos Exteriores” ng Madrid. Mayoon din namang mga batis pangkasaysayan na isinulat mismo ng mga Tsino. Ang gusto ko lamang sabihin dito ay marami tayong pagkukunan ng datos ukol sa mga Tsino sa Pilipinas at hinahamon ko kayo, lalung-lalo na ang mga kabataan, na sikaping pag-aralan ang naging mga ambag ng mga Tsino sa ating kasaysayan. Hindi mabubuo ang kasaysayan ng Pilipinas kung hindi natin bibigyang linaw ang papel at kontribusyon ng mga Tsino kung kaya’t masasabi ko na “I’m proud to be Tsinoy.”
Kung Hei Fat Choi, mga kababayan!

 

You May Also Like